Biyoloji Anabilim DallarıGenelMikrobiyoloji

Bakteri Üremesini Etkileyen Faktörler

Bakteri Üremesini Etkileyen Faktörler ve Bazı Durumlar

Bakteri Üremesini Etkileyen Faktörler

Bakteri üremesini etkileyen faktörler, fiziksel ve kimyasal etkenler olarak ikiye ayrılır.

Fiziksel Etkenler: Sıcaklık, hidrostatik basınç, radyasyon, oksijen, karbondioksit, ph, kuruluk ve su, osmotik basınç bakterilerin üremesini etkileyen fiziksel etkenler olarak bilinir.

Kimyasal Etkenler: Asit alkalilerin etkisi, ağır metal ve tuzların etkisi, madenler, halojenler, alkoller, fenol bileşikler, klor heksidin, yüzey aktif maddeler, oksitleyici bileşikler, aldehitler bakterilerin üremesine etki eden kimyasal etkenlerdir.

Bakterilerin üremesini etkiliyen faktörler den bazılarını açıklayacak olursak

Hidrostatik Basınç
  • Denizlerde her 10m derinlikte basınç bir atmosfer. Denizlerin 10.000 metre derinliklerinde bile bakteriler bulunabilmektedir.
  • Karasal mikroorganizmalar sadece atmosfer basıncına maruz kaldıkları için bunların yüksek basınca dirençleri düşüktür.

Radyasyon
  • İyonizan ışınların dalga boyları kısadır ve derinlere girebilme kapasiteleri fazladır. Bu ışınlar sterilizasyonda kullanılırlar.
  • Ultraviyole ışınları da bakterilerin üzerinde etki ederler.
  • Gama ve beta ışınları endüstriyel olarak sterilizasyon/dezenfeksiyon işlemlerinde geniş çapta kullanılmaktadır.

Osmatik Basınç

Bir ortamın osmotik basıncı, içindeki çözünmüş maddelerin konsantrasyonuna bağlıdır. Mikroorganizmalar kendi hücre içindeki osmotik basınçlarını dengede tutarlar.

Hipertonik ortamlarda bakteriler genelde plazmoliz olurlar. Ancak bazı bakteriler yüksek osmotik ortam ortamlarda yaşayabilmektedirler. Bu gibi mikroorganizmalara ozmofil mikroorganizmalar denir.

Tuz yoğunluğu yüksek olan denizlerde ve tuz göllerinde üreyebilen mikroorganizmalara halofilik mikroorganizmalar denir. Deniz suyu yaklaşık olarak %3 NaCl içermektedir.


Bakteri Üremesini Etkileyen Faktörler – Bazı durumlar ve bakteriler

Fakültatif anaeroplar, sahip oldukları özel enzimatik yapı nedeniyle hem aerop hem de anaerop koşullarda üreyebilirler (Enterobakteriler).

Mikroaerofil, bakterilerin üremesi için ortamdaki oksijenin azalması gerekmektedir. Bunlar oksijen oranı %1-2’ye kadar düşürülmüş ve %5-10 oranında karbondioksit içeren ortamda iyi ürerler.

Anaerop, mikroorganizmalar ancak oksijensiz ortamda üreyebilirler (Clostridium cinsi).

Bakterilerin üremesine etkileyen faktörler den kimyasal etkenler, bakterilin proteinlerini pıhtılaştırarak, hücre zarlarını bozarak, çekirdek asitlerini ve enzimlerini tahrip ederek etki gösterirler. Bu etkileşimde kimyasal maddeleriyle ilgili faktörler yanında mikropla ve çevreyle ilgili faktörlerin de rolü vardır. Bunlardan bir kaçını açıklayacak olursak;

Asit ve alkalilerin etkisi

Asitler ve alkaliler, protein denatürasyonun yanı sıra mikropların duvar yapılarını ve zarlarını bozarak etki gösterirler. Bunların bakteri yok etme güçleri sudaki iyonlaşma (asitlerde H+ iyonu, alkalilerde OH-) derecelerine bağlıdır. Kuvvetli asit alkaliler mikroplar üzerinde oldukça etkilidirler.

Sülfürik asit (%6) veya NaOH (%4); balgam, idrar gibi hasta örneklerinde bulunan tüberküloz dışındaki mikropları öldürmek için kullanılmaktadır.


Ağır metaller ve tuzların etkisi

Gümüş, cıva, bakır gibi ağır metaller ve bunların tuzları bakterilerin enzimlerini bozarak etki ederler. Elementler gümüş, gümüş tuzları, gümüş sulfadiyazin anti bakteriyel özellikleriyle hatta yanık yaralarının tedavisinde kullanılmaktadır. Gümüş nitratın sudaki %1 eriyiği yeni doğan bebeklerin gözlerine damlatılarak (Crede yöntemi) gonokok enfeksiyonuna karşı 1884’den beri kullanılmaktadır.

Cıva ve bakı bileşikleri anti bakteriyel etkinlik göstermekle birlikte toksik etkileri nedeniyle kullanımları kısıtlıdır.


Halojenler

Halojenlerden klor ve iyot sık kullanılan bileşiklerdir. Klor gaz halinde suların dezenfeksiyonunda kullanılır. Ayrıca hipokloritler ve kloraminler şeklinde yüzeylerin dezenfeksiyonunda geniş çapta kullanılırlar. İyot ve bunun organik bileşikleri (iyodoforlar) cilt antiseptiği olarak kullanılmaktadır.


Alkoller

El ve cilt antiseptiği olarak etil alkol, izopropil alkol ve n-propanol kullanılmaktadır. Sporlu bakteriler dışındaki mikroorganizmalara etkilidirler. Alkoller iyot bileşikleri, klorheksidin gibi diğer antiseptik ve dezenfektanların etkinliğini arttırırlar. Etil alkol optimal olarak %70 oranında etkilidir.


Yüzey aktif maddeler

Sabunlar ve deterjanlar yüzey gerilimini düşürerek suda çözünmeyen organik kirlerin, partikülleri ve genellikle bunlarla birlikte bulunan mikroorganizmaların uzaklaştırılmasını sağlayan maddelerdir.

Kaynak:

  1. CAMPELL BIOLOGY, Ninth Edition
  2. Temel Mikrobiyoloji; Genişletilmiş İkinci Baskı. Prof. Dr. Mustafa Arda. Medisan Yayın Serisi no 46. 2000. Medisan Yayınevi, Ankara” adlı kitabın 09. bölümü

İzzethan Öztop

Lisans : Moleküler Biyoloji ve Genetik/ Moleküler Biyolog ve Webmaster/ Aynı zamanda bir makale yazarı

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

Başa dön tuşu